Podróż do tropików czy w odległe rejony świata wymaga czegoś więcej niż paszportu i biletu lotniczego. Zagrożenia zdrowotne zależą od kraju, pory roku i stylu podróżowania, dlatego plan profilaktyki warto ułożyć z lekarzem z odpowiednim wyprzedzeniem. Wyjaśniamy, od czego zacząć i na co zwrócić uwagę.
Od czego zacząć przygotowania
Pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza medycyny podróży albo w poradni, która zajmuje się szczepieniami dla podróżnych. Najlepiej umówić się co najmniej 6–8 tygodni przed wyjazdem, bo część szczepień wymaga kilku dawek podanych w odstępach czasu. Jeśli do wylotu zostało mniej czasu, nadal warto się zgłosić, ponieważ lekarz podpowie, co jest jeszcze możliwe do zrobienia.
Na wizytę przygotuj kilka informacji:
- kraj lub kraje, które odwiedzisz, oraz planowaną trasę,
- długość pobytu i rodzaj noclegów (hotel, hostel, namiot, wioski poza szlakiem),
- planowane aktywności, na przykład trekking, nurkowanie czy kontakt ze zwierzętami,
- choroby przewlekłe, alergie, przyjmowane leki, ciążę lub jej planowanie,
- książeczkę szczepień lub inną dokumentację dotychczasowych szczepień.
Indywidualnej oceny wymagają zwłaszcza dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży i osoby z osłabioną odpornością. Dla nich dobór szczepień może wyglądać inaczej niż dla zdrowego dorosłego.
Szczepienia podstawowe – sprawdź, czy jesteś na bieżąco
Zanim zaczniesz myśleć o szczepieniach typowo „tropikalnych”, upewnij się, że masz aktualne te z kalendarza szczepień. Podczas podróży zagrożenia, z którymi na co dzień rzadziej się stykamy, mogą być znacznie bardziej realne. Lekarz zwykle zwraca uwagę na ochronę przed:
- tężcem, błonicą i krztuścem,
- odrą, świnką i różyczką,
- wirusowym zapaleniem wątroby typu B,
- poliomyelitis (polio),
- grypą i COVID-19, w zależności od zaleceń dla Twojej grupy wiekowej i sytuacji zdrowotnej.
Jeśli nie pamiętasz, czy i kiedy przyjmowałeś daną dawkę, lekarz może zdecydować o jej uzupełnieniu. Dlatego warto poszukać dokumentacji z wyprzedzeniem.
Szczepienia zależne od kierunku podróży
To, co jest zalecane lub wymagane, zależy od miejsca i rodzaju wyjazdu. Do szczepień, o których lekarz może wspomnieć w zależności od kierunku, należą:
- wirusowe zapalenie wątroby typu A – zakażenie przenosi się głównie przez żywność i wodę, dlatego jest często zalecane w krajach o niższych standardach sanitarnych,
- dur brzuszny – również związany z jedzeniem i wodą, szczególnie przy podróżach poza typowe kurorty,
- żółta febra – niektóre kraje wymagają międzynarodowego certyfikatu szczepienia przy wjeździe, a szczepienie wykonują wyznaczone punkty,
- wścieklizna – rozważana przy dłuższych pobytach, podróżach w odległe rejony z utrudnionym dostępem do opieki medycznej lub przy kontakcie ze zwierzętami,
- japońskie zapalenie mózgu – dotyczy wybranych rejonów Azji, zwłaszcza przy dłuższym pobycie na terenach wiejskich,
- choroba meningokokowa – zalecana lub wymagana w niektórych regionach, a także w przypadku niektórych pielgrzymek.
Wymogi wjazdowe i rekomendacje zdrowotne mogą się zmieniać. Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje na stronach urzędowych, takich jak serwis Ministerstwa Spraw Zagranicznych czy Głównego Inspektoratu Sanitarnego, oraz u ambasady wybranego kraju. Nie opieraj się wyłącznie na opiniach z forów internetowych.
Malaria, komary i inne choroby przenoszone przez owady
W wielu egzotycznych krajach komary przenoszą nie tylko malarię, lecz także gorączkę denga, zikę czy chikungunya. Na część z tych chorób nie ma szczepionki dostępnej dla przeciętnego podróżnika, dlatego podstawą jest unikanie ukąszeń.
W przypadku malarii lekarz może zalecić leki zapobiegawcze, ale decyzja zależy od regionu, pory roku, długości pobytu i Twojego stanu zdrowia. Nie kupuj takich preparatów na własną rękę ani nie korzystaj z rad znajomych, bo dobór musi być indywidualny.
Jak ograniczyć ryzyko ukąszeń:
- stosuj repelenty polecone przez lekarza lub farmaceutę, zgodnie z instrukcją na opakowaniu,
- o zmierzchu i o świcie noś długie, luźne ubrania w jasnych kolorach,
- śpij pod moskitierą lub w pomieszczeniach z siatkami w oknach albo klimatyzacją,
- unikaj miejsc ze stojącą wodą, w których rozmnażają się komary.
Jeśli po powrocie z podróży pojawi się gorączka lub inne niepokojące objawy, zgłoś się do lekarza i koniecznie poinformuj go o pobycie w tropikach. Nawet kilka tygodni po wyjeździe ta informacja może mieć kluczowe znaczenie dla diagnozy.
Higiena, ubezpieczenie i podróżna apteczka
Szczepienia to tylko część profilaktyki. Wiele problemów zdrowotnych można ograniczyć codziennymi nawykami:
- pij wodę butelkowaną z nienaruszonym zamknięciem lub wcześniej przegotowaną,
- uważaj na kostki lodu i napoje o nieznanym pochodzeniu,
- wybieraj gorące, świeżo przyrządzone dania, a owoce jedz te, które sam obierzesz,
- często myj ręce, a gdy nie masz dostępu do wody z mydłem, używaj płynu do dezynfekcji,
- nie chodź boso po plaży i w miejscach, gdzie może być zanieczyszczony grunt,
- chroń skórę przed słońcem, a organizm przed przegrzaniem i odwodnieniem.
Równie ważne jest ubezpieczenie turystyczne. Sprawdź, czy obejmuje ono koszty leczenia za granicą oraz transport medyczny, a także czy nie wyłącza niektórych aktywności, które planujesz. Warunki różnią się między ofertami, więc przeczytaj je uważnie.
Spakuj też apteczkę. Powinny się w niej znaleźć leki przyjmowane na stałe, w oryginalnych opakowaniach i w zapasie na dłużej niż planowany pobyt, a także podstawowe materiały opatrunkowe i środki ochrony przed słońcem. Przy lekach na receptę warto mieć przy sobie dokumentację lub zaświadczenie od lekarza, bo przepisy dotyczące wwozu leków bywają różne w poszczególnych krajach.
Dobre przygotowanie zdrowotne nie musi być skomplikowane, ale wymaga czasu. Zacznij od konsultacji, sprawdź aktualne wymogi dla swojego kierunku i dopasuj profilaktykę do własnej sytuacji. Dzięki temu w podróży będziesz mógł skupić się na tym, co najważniejsze, czyli na wypoczynku i odkrywaniu nowych miejsc.
O autorze
